11 Mart 2013 Pazartesi

Sayıları azalıyor

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün bugün ziyarete başladığı İsveç, dünyadaki silahsızlanma konusunda çok önemli bir kuruluşun da merkezi. Abdullah Gül’ün programında SIPRI’yi, yani Stockholm International Peace Research Institute (Stokholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü) ziyaret var mı, bilemiyorum. Ama gerçekten dünyadaki silahlanma yarışını yakından izleyen bu enstitü, son raporuyla az da olsun bir soluk almamıza neden olacak sonuçlara ulaşmış. Elbette veriler 2011 yılı sonu itibariyle, çünkü askeri harcamaların saptanması ve ülkelerin bütçelerinden ne kadar pay ayırdıklarının belirlenmesi ve reel harcamların ne boyutta harcandığı kolay hesaplanmıyor.
SIPRI’nin 2011 verilerine göre dünyada askeri harcamalarda bir duraklama dönemi başladı. 2011 yılında dünyadaki askeri harcamaların 1738 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. 2010 yılında fiyat değişimleri ve doların düşüşü açısından askeri harcamalar daha yüksek değerde. 2011 yılındaki askeri harcamaların 2010 yılına göre binde 3 artış göstermesine karşın reel fiyatlarda ve değerlendirmelerde bunun bir duraklama dönemi olduğu açıkça görülmekte.
1998 yılından bu yana ABD’deki askeri harcamalarda yüzde 1,2 azalma olmuştur.
Asya ve Okyanusya’da ılımlı bir artış gözlenmiştir. Bu bölgedeki askeri harcamalarda yüzde 2,3 artış olmuştur.
Batı ve Orta Avrupa’da bu artış tasarruf tedbirleri nedeniyle yüzde 1.9 olarak gerçekleşmiştir.
Doğu Avrupa’daki artış ise önemlidir. Bu ülkelerde yüzde 10.2’lik bir artış saptanmıştır.
Önemli bir artış da Ortadoğu ülkelerinde görülmüştür, yüzde 4,6.
Afrika ise tarihinin en büyük artışlarından birini yüzde 8,6’lık artışla gerçekleştirmiştir.
ABD HARCAMALARI AZALIYOR
Askeri harcamalarda istikrar eğilimi uzun zaman ister. Değişiklikler ise bu uzun zaman sürecinde ancak kendini gösterir. Avrupa’da hızla yayılan tasarruf tedbirleri, ABD’nin Irak ve Afganistan’dan çekilmeye başlaması bu eğilimi hızlandıran faktörlerdir, ama bu arada Doğu Avrupa, Ortadoğu ve Afrika hızla askeri harcamalarını artırmaktadır.
Avrupa ve ABD’nin savunma harcamalarındaki tasarrufu, SIPRI’ye göre ancak birkaç yıl sonra kendini gösterecektir. Şimdilik Ortadoğu’daki askeri harcamaların artışı tam olarak kendini göstermiyor. Ama şurası kesin ki, ABD’nin askeri harcamaları 1998 yılından bu yana ilk kez 2011 yılında binde 3’lük bir azalma gösterdi. Bunu olumlu yorumlamak için henüz erken. Doların değer kaybetmesinin de bu oranda payı olduğu ileri sürülüyor. Ayrıca, ABD’nin dev boyutlara ulaşan “dış ticaret açığı”, Cumhuriyetçilerin bu konuda tasarrufa gidilmesi konusunda çalışmalar başlatmasına neden oldu. Bu konudaki ilk çalışmayı da askeri ihalelerle ilgili ikinci planı geciktirerek başlattılar.
Bu nedenle, askeri harcamalardaki gerçek düşüş oranı ancak önümüzdeki yıllarda ortaya çıkabilecek. Uzmanlara göre, ABD’nin Irak ve Afganistan’dan çekilmesi askeri harcamalarda ciddi bir düşüşe neden olacak, ancak bu arada ABD dünyanın herhangi bir yerinde yeni bir “savaş” kapıs açmazsa.
HARCAMALAR SINIRLANIYOR
ABD kongresi, Bütçe Denetimi Yasası’na 2012 yılında askeri harcamaların azaltılması önerisinin eklenmesini istedi. Ayrıca iç borçların da ABD’nin askeri harcamaları etkileyeceğine dikkat çekildi. Bu nedenle de ABD’nin askeri harcamalarının 487 milyar dolar ile sınırlandırılması gerektiği vurgulandı.
Konuya Avrupa açısından bakarsak: Avrupa ülkeleri, 2010 yılından bu yana yürürlüğe koydukları tasarruf tedbirleriyle önce askeri harcamaların kısıtlanması yolunu seçtiler. 2008 yılında askeri harcamaların fazlalığı tüm Avrupa’da finansal ve ekonomik bir kriz yaratmış ve ülkelerin tasarruf tedbirlerine yönelmesine neden olmuştu. Yine de 2010 yılına kadar Avrupa’nın askeri harcamalarında büyük düşüşler yaşanmadı.
TASARRUF SERT OLDU
Batı Avrupa ülkeleri arasında ekonomisi zayıf olan ülkelerde tasarruf tedbirleri, doğal olarak, çok sert oldu. Yunanistan yüzde 26, İspanya yüzde 18, İtalya yüzde 16, Belçika yüzde 12 tasarrufa yöneldi.
Batı Avrupa’nın askeri harcamalardaki üç lideri İngiltere, Fransa ve Almanya diğer ülkelere oranla yüzde beş oranında bir tasarrufu uygun gördüler.
Bu arada belirtmek gerek ki, Ermenistan ile aralarındaki geçimsizlik nedeniyle dünyada 2011 verilerine göre en büyük askeri harcama Azerbeycan tarafından gerçekleştirilmiş: Artış yüzde 89! Onu, yüzde 82 oranında artışla Endonezya izliyor (2002’den 2011’e kadar olan sürede).
Rusya’nın 2009 yılında yaşadığı durgunluğa rağmen, 2011 yılı itibariyle üç yıllık dönemde yaptığı askeri harcama yüzde 16 artmış durumda. Uzun vadede Rusya’nın 23 trilyon ruble (749 milyar dolar) techizat ve hizmet alımı ile AR-GE çalışmalarına pay ayırması bekleniyor.
Asya’ya baktığımızda askeri harcamaların artmaya devam ettiği görülüyor. 2010 yılında azalır gibi görünen askeri harcamalar 2000 ila 2009 yılları arasında ortalama yüzde 6,3 artış göstermiş durumda.
ÇİN’İNKİ ARTTI
Çin Halk Cumhuriyeti’nin askeri harcamaları ise 2011 sonu itibariyle yüzde 6,7 artmış durumda. Ancak tüm Asya ve Okyanus devletlerine bakıldığında 2011 sonu itibariyle binde 4’lük bir azalma söz konusu. Buna karşılık, Tayvan askeri harcamalarında çok mütevazı artışlar yaptı. 
Latin Amerika’ya gelince, 2010 yılında Latin Amerika ülkelerindeki askeri harcamalar yüzde 5,1’lik bir artış göstermiş. Ancak önümüzdeki yıllarda bu harcamaların yüzde 3,3’e düşmesi bekleniyor. Brezilya, askeri harcamalarda bütçe kısıntısına (maaşlar hariç) yüzde 25 ile başlıyor. Amaç, enflasyonu azaltmak. Meksika’da ise askeri harcamalar 2011 yılı itibariyle yüzde 52 artarak, genel bütçedeki payı yüzde 5,7’ye yükseliyor. Meksika’da bu artışın nedeni olarak uyuşturucuyla mücadele gösteriliyor.
Veri eksikliği nedeniyle Orta Doğu için 2011 rakamlarını vermek biraz güç. Ancak Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Yemen için reel bir takım rakamlar vermek mümkün, ama diğer ülkelerin askeri harcamalarını saptamak şimdilik imkansız. En büyük artışın yüzde 55 ile Irak’ta olduğu saptaması yapıldı, ancak bu rakamın 2011 sonu itibariyle daha düşük olması bekleniyor.
İSRAİL VE SURİYE’DE DE ARTTI
Bölgenin önemli ülkelerinden İsrail’de artış yüzde 6,8, Suriye’de ise 6,1.
Afrika’da başı çeken ülke Cezayir. Askeri harcamaları sürekli artan bir ülke olarak kayıtlara geçiyor. Onu Libya izliyor. Nijerya da askeri harcamalarını artıran ülkeler arasında. Ancak bu artışların temel nedeni ülkedeki iç savaş veya gerilla örgütlerine karşı savaş. Örneğin Nijer Deltası’ndaki terör hareketlerine ve terör örgütü Boko Haram’a karşı askeri harcamalar artırıldı.
Kaynak: SIPRI (Stockholm International Peace Research Institute)

Mümtaz İdil
Odatv.com

11.03.2013 13:43
İnsanlar bir “dahi” olmadıklarını çok geç yaşlarda anlar. Yani kırklı yaşların sonundan ölünceye kadar. Bu yaştan sonra artık deha ortalıkta pek görülmez. Belki bazı felsefeciler için bu doğru değildir, ama sonuçta felsefecileri dahi olarak kabul edene de pek rastlanmaz. Onların felsefe öğretmenlerinden farkları daha çok “filozof” nitelemesiyle ayrılır.
Matematikte bir deha olduğunuzun ortaya çıkması neredeyse üç-beş yaşlarında ortaya çıkar ve yirmili yaşların sonu veya en geç otuzlu yaşların başında da sona erer.
Aslında edebiyatta da geç yaşlarda ortaya çıkan dehalar vardır, ama sayıları çok fazla değildir. Deha olarak kabul edilenlerin çoğu genç yaşta ya ölmüşler ya da bir daha edebiyata geri dönmemişlerdir.
Ama insanoğlu bunu kabul etmekte zorlanır elbette. Yaş ilerledikçe kendisinde deha kırıntısı bulunmadığını anlamasına rağmen çoğu edebiyatçı hırçınlaşır, hayata küser, kendini alkole verir, özel yaşamını karmaşıklaştırır veya intihar eder.
Puşkin öldüğünde 31, Lermontov öldüğünde 27 yaşındaydı.
Arthur Rimbaud şiiri bıraktığında yirmili yaşlardaydı.
Jack London, Wirginia Volf, Mayakovski, Yesenin gibi dünya edebiyatına büyük eserler kazandırmış yazarlar ise bunu genelde yirmili yaşlarıyla kırklı yaşları arasında gerçekleştirmiştir.
19. Yüzyılın edebiyatçıları bir bakıma daha şanslılardır bu konuda. Çoğu eceliyle ölmüştür ve doksanlı yaşları bulanları da hatırı sayılır biçimde çoktur: Tolstoy, Upton Sinclair, Dostoyevski, Çernişevski, Victor Hugo vb. Aralarında Dobrolyubov, Puşkin, Lermontov, gibi kısa süreli yaşamlarına çok şey sığdırmış olanlar da vardır elbette, ama genelde 19. Yüzyıl yazarları daha uzun ömürlü olmuşlar ve daha “istikrarlı” yazmışlardır.
Marcel Proust veya James Joyce, Albert Camus gibi 20. Yüzyıl yazarları, müthiş beyinsel sıçramalarla, yazmaya başladıklarından çok daha farklı bir biçimde yazım hayatlarını noktalamışlardır ve bu da edebiyatın günümüzdeki algılanışından çok daha farklı bir boyuta çekilmesine neden olmuştur.
Deha ile delilik arasındaki ince farkı çok iyi biçimde ortaya koyan Nietzche veya Sade gibi yazarlar ise felsefe ağırlıklı yapıtlarıyla kendilerinden sonra gelen kuşaklara “gerçek bilgeliğin delilik olduğunu” söyleyen Erasmus’un üç günde yazdığı “Deliliğe Övgü”nün geçerliğini kanıtlama yolunu seçmişlerdir.
Siyasetin alabildiğine vahşi biçimde “su savaşlarına” dönüştüğü günümüzde, artık edebiyat eserlerinin yerini daha çok siyasi anlatılar ve buna dayalı romanlar almakta, okurun ilgisi de bu noktaya doğru çekilmeye çalışılmaktadır. Zira, dünyanın bu vahşi kapitalist sistem içerisinde hızla yeni yüzyıla doğru yol alması, dünyanın sonunun da çok kısa sürede karşımıza çıkacağını göstermektedir.
Dünyanın belki yeniden savaş karşıtı Lev Tolstoy, Konstantin Simonov, Jean Paul Sartre gibi yazarlara ihtiyacı var.
Savaş yalnızca meydanlarda verilmiyor çünkü. Meydanlarda verilen savaşlar artık televizyon aracılığıyla, kucağınızda çerez tabağı ile izlenebiliyor.
Ama tüm dünyada yok edilmeye devam edilen verimli toprak, temiz su kaynakları, küresel kirleniş, küresel ısınma, atomize malzemelerin aşırı kullanımı, ormanların yok edilmesi, kısa çıkarlar uğruna göllerin kurutulması veya bataklığa dönüştürülmesi ve buna ek olarak da mantar gibi büyüyen nükleer enerji santralleri veya kullanım tesisleri dünyanın ömrünün çok da fazla olmadığının kanıtı.
Tek umut, vahşi kapitalizmi en vulgar şekilde uygulayan ülkelerin, bu vahşetinin dünyanın sonununu getireceğini fark etmesinden çok kendi sonunu getireceğini fark etmesiyle bir süre daha uzatılabilir, ama asla durmayacaktır.
İnsan, kendi ömrü ile sınırlı bir süreyi “yaşamayı”, gelecek kuşaklarda yaşayacak çocuklarının “yaşamından” çok daha fazla önemsemektedir.
Kimsenin geleceği düşünmek gibi bir kaygısı yoktur, burası kesin.

Mümtaz İdil
Odatv.com

11.03.2013 05:03

8 Mart 2013 Cuma

Mümtaz İdil: Venezuela'da kadınlar ne durumda

Lev Toltoy'un ünlü romanı Anna Karenina kendini rayların üzerine attığında son anına kadın olduğunu ve kadın olduğu için de bunu yapmak zorunda olduğunun bilincindeydi.
Aynı şekilde Fyodr Mihalyoviç Dostoyevski'nin kadın kahramanı Nastasya Filipovna, iki erkeğin arasında can verdiğinde de işin farkındaydı. Flaubert'in Madamme Bovary'si kadın olduğu için dışlanmıştı. İrlandalı Kız (Ryan's Daughter) filminde Rosy Ryan'ın (Sarah Miles), kocasını (Robert Mitchum) Binbaşı Randolph Doryan ile aldattığı için kasaba tarafından dışlanmıştı. Dünya tarihi kadınların bu tür hikâyeleriyle doludur, en acıklısından en yüreklisine kadar. Ama kaybeden hep kadın olmuştur.
Kadın haklarının sınıfsal bir sorun olduğunu ciddi olarak otaya atan siyasetçi ve yazar Clara Zetkin'di. Zetkin, 19. Yüzyılın sonlarına doğru kadınlar üzerine geliştirdiği akıl yürütmeleri daha çok sosyalist temellere dayanıyordu ve kadının ikinci sınıf vatandaş olmasındaki en büyük etkenin sosyo-ekonomik baskılardan kaynaklandığını öne sürüyordu.
KADINLAR META HALİNE GELDİ
Çoğu açıdan haklıydı. Ancak teknoloji ilerledikçe bu konu farklı bir biçim almaya başladı. Kadınlar yine negatif ayrımcılığın boyunduruğu altına girmişlerdi, ama bu kez evde kocasına veya erkek kardeşlerine karşı değil, patrona karşı bir "meta" haline dönüşmüşlerdi. Hak aramak gibi bir lüksleri yoktu. Örgütlenmelerindeki beceriksizlik ve erkeklere oranla daha eğitilebilir olduğuna karar veren kapitalist sistem, bunu en iyi şekilde kullanmasını bildi. Ağızlarını açmadan, itiraz etmeden işlerini yapmaya çalışan kadınlar erkeklere tercih edilir duruma geldi. Çünkü artık kas gücüne pek ihtiyaç duyulmuyordu. Bugüne gelindiğinde dünya henüz kadın haklarını çözebilmiş değil. Şiddet, bazı ülkelerde eskiye oranla azalırken, bazı ülkelerde çok daha fazla arttı. Nüfusları, dünya nüfusunun yarısını oluşturan kadınlar, erkeklerle karşılaştırıldığında iş gücüne katkıları bakımından oldukça gerideler.
Kadına şiddete bakıldığında aralarında Türkiye'nin de ön sıralarda bulunduğu hemen tüm ülkelerde şiddete maruz kalıyorlar. Demokrasisiyle övünen ve bunu tüm dünyaya yaymaya çalışan ABD'de her 90 saniyede bir kadın tecavüze uğruyor.
Arap ülkelerinde yüz kırk milyondan fazla kadın okuma yazma bilmiyor. Siyasette ve iş dünyasında neredeyse yoklar. Dünyadaki yoksul nüfusun yüzde yetmişine yakınını kadınlar oluşturuyor. Kompozitör olarak müzik dünyasında da yoklar. Klasik batı müziğinde kadın besteci yok, en azından bir Mozart yetiştirememişler. Resim ve heykel sanatında da çok gerideler. Peru, Ekvador, Venezuela, Şili gibi Güney Amerika ülkelerinde kadınlar eskisine göre çok daha şanslı ve donanımlı. Bu ülkelerde iş sahibi olan kadın sayısı ya erkeklerden fazla ya da onlara çok yakın. Güney Amerika'da kadınlar genellikle iş güvencesi olmayan alanlarda iş bulabiliyordu. Ancak bu Güney Amerika'da esen devrimci sosyalist rüzgarın etkisiyle bugün eskisine oranla daha fazla iş güvencesine sahipler.
VENEZULA NASIL BİR ÜLKE VE KADINLARIN DURUMU NE
Bugün, "ileride" olduğumuz tek alan "zaman" kavramına göre, şu saatlerde Hugo Chavez'in cenaze töreni yapılıyor veya yapılmak üzere. Bu yazı yayına girdiği sırada tören bitmiş de olabilir. Bizden yaklaşık yedi saat "geride" Venezuela çünkü. Biraz Venezuela'yı toplumsal gelişmeler açısından da irdelemekte yarar var. Örneğin hijyen konusunda dünyanın en gelişmiş kültürlerinden birine sahip bir ülke. Dünyanın en fazla deodorant tüketen ülkesi örneğin. Hijyenik kağıt tüketiminde de dünyada ön sıralarda yer alıyor. Yine şaşırtıcı bir ayrıntı: Venezuela'daki turistik otellerin çoğu Venezuela'ya ait. Örneğin Shareton veya Hilton yok. Göze çarpan bir tek Mariott otel.
Venezuela'nın resmi dili İspanyolca. 5 Temmuz 1821'de İspanya'dan koparak bağımsızlığını ilan etmiş ve Kolombiya, Panama ve Ekvador ile birlikte "Büyük Kolombiya"ya dahil olmuştur. (Simon Bolivar henüz ölmemişti). Türkiye'den 200 bin km2 daha büyük. Ama nüfusu otuz milyon kadar. Kişi başına düşen milli gelir 13 bin dolar. Resmi adı Bolivariana de Venezula (Bolivarcı Venezuela Cumhuriyeti). Venezuela'nın en büyük şanssızlığı, tarıma uygun topraklarının çok sınırlı olmasıdır. Buna karşılık hayvancılık yapacak oranda (yüzde 20'den biraz fazla) otlaklık bulunmaktadır. Ortalama yaşam süresi toplam nüfusta yaklaşık 75 yıldır. Okuma yazma oranı parmak ısırtacak kadar yukarıdadır: Yüzde 93. Kadınların okur yazar oranı ise yüzde 93'tür. Büyüme hızı yüzde sekiz buçuk, enflasyon oranı ise yüzde 20'nin altındadır. İhracatı yaklaşık 70 milyar, ithalatı ise yine yaklaşık 50 milyar dolar dolayındadır.
İşte, yoksulluktan bu aşamaya gelmiştir toprağa bugün verilecek olan Hugo Chavez'in Venezuela'sı. Kadınların işgücüne katılımı yüzde elli dolayındadır. Hemen tüm kadınlar okuma yazma bilmektedir, böylelikle de bağımsızlıklarında önemli adımlar atma olanağına sahiptirler.
Tam da Clara Zetkin'in "kadının üretime katılması" noktasındadırlar bir anlamda.
Güle güle Hugo Chavez.

Mümtaz İdil
Odatv.com

08.03.2013 18:23

16 Şubat 2013 Cumartesi

Mümtaz İdil: Hemingway intihar etmedi kendini öldürdü

Küba'nın efsanevi başkanı Fidel Castro, Ernest Hemingway öldüğünde ona olan hayranlığını gösteren bir heykelini yaptırdı. Yukarıdaki başlık çelişkili ya da ilginçlik olsun diye çarpıtılmış gelebilir, ama öyle olmadığı görülecektir. İlk gençlik yıllarından "ihtiyar balıkçı" oluncaya dek geçen yaşamında, duyduğu her savaşa balıklama atlayan Ernest Hemingway'in, ağzına bir av tüfeğini dayayıp da intihar ettiğine inanmak benim için olanaksız. 
Ölümünün intihar mı, kaza mı olduğu da henüz anlaşılabilmiş değildir, ama ben kaza olduğuna da inanmıyorum. Jack London'u, Stefan Zweig'i, Wirginia Wolf'u, Cesare Pavase'yi, Albert Camus'yü, Yesenin'i, hatta onun intiharıyla alay eden Mayakovski'yi bile kabul edebiliyorum da, Hemingway'e gelince duraksıyorum. İntiharlara karşı büyük saygım var. İntihar, eğer psikolojik bir rahatsızlık değilse, yaşamla vedalaşmayı ilahi bir tören haline dönüştürmenin trajik ama bilinçli bir sonucudur. Dikkat edilirse, teşebbüs değildir sözü edilen. Köprü korkuluklarında sevgilisini, annesini, ünlü futbolcuları, Hülya Avşar'ı çağıran şaklabanlardan hiç değildir. Sözü edilen, artık dönüşü olmayan bir yola çıkmaktır. Üzücü, ama mangal gibi yürek isteyen bir karardır insanın kendisini yok etme kararı. Şakası yoktur, pişmanlığı, "keşke"si hiç yoktur. 
İntihar etmiş yazarların yaşamlarına ve bıraktıkları eserlere bakıldığında, intihar edeceğine ilişkin bazı ipuçları bulmak mümkündür. Ölümün bir kurtuluş olduğunu, sanki her şeyi bir kalemde silip, yeniden ve başka bir yaşam döneminin ilk adımı göründüğünü yansıttıkları olmuştur. Sözgelimi, bütün yaşamı gerçek bir macera ile geçen ve iki romanı dışında, hemen tüm romanları yaşam sevinciyle donanmış Jack London'un bir kitabı vardır ki, bir yazarın otobiyografisini ölümünden önce yazması gibi bir şeydir: Martin Eeden. Cesare Pavase'nin günlüğünün ilk sayfalarında, 14 Ağustos'ta intihar edeceğini okursunuz, kitap da zaten 13 Ağustos'ta biter. 14'ünde de artık yazar yoktur.
Mayakovski'nin, Yesenin'in dizelerinde, Wirginia Woolf'un baş ağrılarında intihar ipuçları dolaşır durdur. Kimi zaman sert ve soğuk bir rüzgar gibi çarpar yüzünüze, ama fark etmemeyi yeğlersiniz, kim zaman da çok hafif bir sezdirmeyle, ne bileyim, sözgelimi güneşin batışıyla kendi batışı arasında koşutluk kurarak yaklaşır yazar. İlk kitabı "In Our Times"dan, son kitabı "Yaşlı Adam ve Deniz" romanına kadar yazdığı hemen tüm kitaplarında, Hemingway'in intiharı düşündüğüne ilişkin ipuçları bulmak zordur. "Öğleden Sonra Ölüm" adlı kitabı, İspanya'daki boğa güreşlerini anlatan, daha çok teknik bir kitaptır. Ölüme ilişkin düşüncelerini en çok somutlaştırdığı bu kitabında Hemingway, "Ölüm, der, kaçınılmaz gerçektir. İnsanın emin olabileceği tek şey, tek kesinliktir. En basit şeylerden başlayarak, yazarlık mesleğinde kendimi deniyorum. En basit, en gerçek şeylerden biri de kesin ölümdür." Akla hemen intiharı getiren cümleler gibi görünüyor bunlar, ama değil. Buradaki ölüm, Hemingway'ın yaşamı boyunca üzerinden atamadığı "öldürme tutkusundan" kaynaklanan ölümdür. 
ÖLÜMLE SONLANDIRABİLECEĞİ TEK MALZEME
Hemingway, daha "reşit" sayılabilecek yaşa gelmeden, 1917 yılında İtalya cephesinde birinci dünya savaşına katılmış, yaralanmış, iyileşmiş ve yine savaşa dönmüştür. Sonradan bu yaşadıklarını, "Silahlara Veda" romanında anlatır. İkinci dünya Savaşı'nda Fransa ve İtalya'da cephelere katılmıştır. İspanya İç Savaşı'nda Franko'ya karşı direnişçilerin yanında yer almıştır. Ama bir gün gelir, Hemingway için savaşlar biter. Daha doğrusu, yeryüzünde artık soğuk savaş vardır ve Hemingway'in savaşı değildir bu savaş. Bu kez kendini İspanya'daki boğa güreşlerine adar. Boğaların matadorlar tarafından öldürülüşünü gözler. Bu da yetmez. Afrika'da safari gezilerine katılır. Tüm bunların ana teması ölüm değil, öldürmedir. Ünlü yazar, yaşamını ölüm ve öldürme üzerine kurmuştur. Ancak buradaki ölüm intihar, öldürme de cinayet anlamında değildir. Savaşlarda, bitince boğa güreşlerinde, bitince safari gezilerinde yaşanan ölümdür, öldürmedir.

Ölüm Hemingway için asla bir başka dünyaya geçiş, ilahi güçlere teslim olma ve acıların son durağı kabul edilen kurtuluş değildir. Tıpkı "Öğleden Sonra Ölüm" kitabında yazdığı gibi "kesin sonuçtur". Hemingway de, ölümün canlı tanığı olmaktan değişik bir haz duymaktadır. Yanlış anlaşılmasın, bu bir başkasının öldüğünü görmekten ya da bir başkasını öldürmekten kaynaklanan bir haz değildir. Anlatılmak istenen, bir terzinin elindeki kumaşı biçimlendirirken duyduğu haz türünden bir haz, yani kumaşı hiç düşünmeyen bir hazdır. Anımsarsanız, "Yaşlı Adam ve Deniz" romanında bile yazar, ihtiyar balıkçının yakaladığı balığı kendisinden önce başka bir yaratığın öldürmesine dayanamayıp feryat etmesini anlatmaktadır. Hemingway, bu tutkusunun peşinde yıllarca koştuktan sonra, artık elinde ölümle sonlandırabileceği tek malzemesi kaldığının farkına varmıştır. Bu malzeme de kendisidir. Belki de tüm yaşamı boyunca öldürdüğü tek insan kendisi olmuştur ve eminim bunu da büyük bir hazla yapmıştır.
EN BÜYÜK TUTKUSU…
Bu nedenle de, yazının başından sonuna kadar, "kendini öldürme"den kaçınarak, intihar sözcüğünü kullandım. Çünkü bence, her ikisi de, en azından Hemingway özelinde, çok farklı iki eylemdir. İntihar, çoğu zaman yaşamın çekilmez hale gelmesinin, umudun tükenmesinin yada kişinin artık yaşamda yapacak bir şeyi kalmadığına inanmasının trajik sonucudur. Kuşkusuz, intihar edenlerin hiçbirine, bu eylemi niye yaptıklarını sorma şansı yoktur. Ancak, gerek bıraktıkları mesajlardan, gerekse yaşamlarındaki "ölüme koşuş özleminden" bazı çıkarsamalar yapmak mümkündür. Oysa, Hemingway'in ölümü, ne anlık bir "çılgınlık" sonucu ne de umutsuzluktan kaynaklanan bir tetik çekme işidir. Hemingway, en büyük tutkusunu kendi üzerinde denemiş ve başarılı olmuştur.
Tüm bu yazılanlar bir savdır, bir bakış açısıdır ve bu satırları yazanın kişisel sorumluluğu altındadır. Hemingway'in ne kadar değerli bir romancı olduğu, Nobel'i kaleminin hakkıyla aldığı, "Yaşlı Adam ve Deniz" romanın dünya edebiyatının baş yapıtlarından biri olduğunu sıralamak, herhangi bir ansiklopedide kolaylıkla bulunacak bu bilgileri yeniden aktarmak, okura hakaret etmekle eş anlamlıdır.
Hemingway'in kucağındaki tüfeğin tetiğine bilerek ya da bilmeyerek basıp basmadığı, hiçbir zaman yanıtlanamayacak bir sorudur. Bütün bu soruların yanıtı, Hemingway'in artık yaşamayan beyniyle birlikte ortadan kalkmıştır. Bu yazıda olduğu gibi, yanıtı asla verilemeyecek sorular üzerine kurgulanan fantezi yazılar, okura yalnızca ellerindeki kağıdın arkasına da bakmayı hatırlatır. İnsanlar, bir de ellerindeki kağıdın arkasını çevirip, olaylara oradan bakar, ama yine kağıdın ön yüzünü okumaya devam edebilirler. Fark, kağıdın arkasına bakmış olmalarıdır. Önemli fark ise, bir başka kağıdı ellerinde aldıklarında, arkasına bakma ihtiyacı duyup duymadıklarıdır.

Mümtaz İdil
Odatv.com

16.02.2013 03:35

6 Şubat 2013 Çarşamba

Mümtaz İdil: Kültür Bakanlığı'nın gayri resmi tarihi

1992 yılında başladığım ve (itibarsızlaştırma ve istifalarla) arasıra kesilen Kültür Bakanlığı maceram süresince Fikri Sağlar (Kasım 91-Temmuz 94), Timurçin Savaş (Temmuz 94-Mart 95), Ercan Karakaş (Mart 95-Haziran 95, İsmail Cem (Haziran 95-Ekim 95), Köksal Toptan (5 Ekim 95-30 Ekim 95), tekrar Fikri Sağlar (Ekim 95-Mart 96), Agah Oktay Güner (Mart 96-Haziran96), İsmail Kahraman (Haziran 96-Haziran 97), İstemihan Talay (Haziran 97-Temmuz 2002), Suat Çağlayan (Temmuz-Kasım 2002) Hüseyin Çelik (Kasım 2002-Mart 2003) ve Erkan Mumcu (2003) ile yakın-uzak çalıştım.
Bu bakanlardan bazıları yirmi gün, bazıları ise birkaç ay görev yaptıkları için, bir kültür politikası izleyemeden bakanlık koltuğunu bırakmak zorunda kaldılar. Köksal Toptan ise, hükümetin güvenoyu alamaması nedeniyle ancak 25 gün bakanlık yapabildi.
Benim çalıştığım süre içinde bakanlığın adı Kültür Bakanlığı’ydı. Kültür ve Turizm Bakanlığı döneminde hiç çalışmadım.
Bu bakanlardan Fikri Sağlar, İstemihan Talay, Timurçin Savaş ve Suat Çağlayan ile çok yakın çalıştım. Diğerlerinden bazılarını hiç görmedim, bazıları da beni görmek istemedi.
Bu teknik ve özel bilgileri vererek sizi sıkmayı amaçlamıyorum. Bu bakanların performansları ve kültürümüze ne gibi katkıları olduğu konusunda biraz bilgi vermeye çalışacağım. Elbette benim ulaşabildiğim bilgiler çerçevesinde. Üstlendiğim görevleri sıralamayacağım, ama şeflikten müsteşar yardımcılığına kadar hemen her kademede görev yaptım, bu bilinsin yeter.
FİKRİ SAĞLAR DÖNEMİ
En yakından tanıdığım ve uzun süre çalıştığım Fikri Sağlar, genç yaşına rağmen döneminde Kültür Bakanlığı’nın önemli bir bakanlık olduğunu Türkiye’ye hatırlatan bakan oldu. Bu inkar edilemez. Elbette yaptığı hatalar da vardı, ama yurtdışına kaçırılmış veya bir şekilde çıkarılmış ve bu topraklara ait olan tarihi eserlerin Türkiye’ye getirilmesi çalışmaları onun döneminde başladı. Karum hazineleri onun döneminde kazanıldı. Sağlar’ın en büyük çabası, medyada sık sık görünerek Kültür Bakanlığı’nın ve Türkiye’de kültür denilen kavramın ne olduğunu anlatmaya çalışmaktı.
Bizim ülkemizde geçmiş kültüre çanak-çömlek gözüyle bakıldığından ve bu yönde harcanan paralara acındığından, Fikri Sağlar’ın tüm çabasına rağmen medya gerekli ve yeterli ilgiyi göstermedi. Bakanlıkta bir cinayet işlense çarşaf çarşaf gazete sayfalarına dökülürken, açılan kütüphane sayısı, illerdeki sinema salonlarında artış, sinema ve tiyatro eserlerine verilen destek, süreli ve periyodik yayınların alımı, döner sermaye müdürlüğünün kapsamının ve satış mağzalarının artırılması hep Fikri Sağlar zamanında gerçekleşti.
Uzunca bir süre sayılacak kadar bakanlık koltuğunda oturdu Fikri Sağlar, ama bazı projeleri hayata geçirmeye çalıştığı bir sırada da koltuğunu bırakmak zorunda kaldı. Koruma kurulları onun zamanında daha etkin çalışıyor ve taviz vermiyordu, kazılara destek daha da artırılmıştı ve bu“çiçeği burnunda” bakanlık sesini duyurabilmek için yırtınıyordu, ama nafile. Halk kültüre çoktan doymuştu(!), şimdi olduğu gibi o zaman da kültürden anlaşılan yalnızca ve yalnızca popüler kültürdü. Kültüre ilişkin hemen tüm birimlerin bağlı olduğu Gülşen Karakadıoğlu tüm yükü çekiyor, operayı, baleyi, tiyatroları, güzel sanatları birer yıldız gibi sunuyordu.
Nafile…
Salonlar eskisinden çok doluyordu elbette, daha çok insan kültürün bu alanıyla ilgilenmeye başlamıştı. Tiyatrolar korkusuzca Brecht’ten, İbsen’den oyunlar sahneleyebiliyorlardı. Opera-bale alabildiğine özgürdü. Kadro almadaki güçlük ve genel bütçeden alınan pay Sağlar’ı çok zorluyordu, ama bir yolunu bulup projelerini gerçekleştirmeyi sürdürüyordu. Telif Hakları Yasası onun zamanında hazırlandı ve ilk yasa onun zamanında hayata geçti. Meslek kuruluşları onun zamanında “rekabet” düzeyine getirildi. Meclis’e, tüm milletvekillerinin sırasının üzerine “prestij” kitapları onun zamanında yığıldı.
Kısacası, Kültür Bakanlığı’nı anlatmaktan çok kültürü anlatmak üzerine çaba gösterdi Fikri Sağlar ve başarılı oldu. İdari açıdan ise bazı zayıflıklar gösterdi, ama önemli olan zaten insanların kafasında bir “Kültür Bakanlığı” imajını yaratmasıydı.
TİMURÇİN SAVAŞ DÖNEMİ
Ardından yine yakın çalıştığım bakanlardan Timurçin Savaş göreve geldi. Bilindiği gibi Savaş eczacıydı ve kültür ile olan bilgisi diazemin prospektüsünde yazanlarla sınırlıydı. Bakanlık, Fikri Sağlar’ın pek anlaşamadığı Müsteşar Emre Kongar tarafından yönetildi onun döneminde. Eğer Emre Kongar müsteşar olmasa ve kendi yardımcılarından kurulu ekibi bulunmasaydı, Timurçin Savaş uzun süre kalan kültür bakanları içinde en alt sırada yer alırdı. Emre Kongar’ın girişimleriyle bakanlık kültür bağlamında ilerlemeler kaydediyordu ama temel sorunların çözülmesinden ikisi de çok uzaktaydılar. Hala yerleşik tiyatrolarda bir artış gerçekleşmemişti, hala kadroları büyük kentler dışında olanlar geçici kadroyla istihdam edilmeye devam ediyordu ve hükümet Kültür Bakanlığı’nı hala gereksiz buluyordu.
Kültür Bakanlığı bir duraklama dönemine girmiş gibiydi.
Timurçin Savaş’ın ABD’den dönerken çantasındaki silahlara el konması (Doğan Hızlan sert yazmıştı bu olay için, bir kültür bakanının çantasında kitaplar ve CD’ler olmalıydı, demişti), mezbaha açılışına gitmesi ve Sabah gazetesinin “sana da bu yakışırdı” manşetini atması onun için hep eksi puan olmuştu. Bir de Holiday Inn otelinde düzenlenen güzellik yarışmasına jüri üyesi olarak katılması bardağı taşıran son damlalardan biri olmuştu.
Emre Kongar ve Gülşen Karakadıoğlu’nun çabaları, bakanlığın Fikri Sağlar düzeyinde kalmasını sağlayabilmişti ancak, o kadar.
KARAKAŞ’TAN KAHRAMAN’A
Ercan Karakaş gerçekten bir kültür adamıydı, ama bence bakanlık için hazır değildi. Şaşkınlığı geçinceye kadar da zaten bakanlığı sona erdi. Bakanlıkta yine söz sahibi Emre Kongar’dı, çünkü uzun yıllardır müsteşarlık görevini sürdürüyordu. Ercan Karakaş da kendi düşüncesinde bir bakan olduğu için, el ele verip iyi şeyler yapacağını umuyordu, olmadı.
Ardından kültür adamı olduğuna kimsenin itiraz edemeyeceği İsmail Cem geldi. Bir takım değişiklikler yapmak için kolları sıvadığı anda, onun da görevi sona erdi.
Köksal toptan ise, yukarıda yazdığım gibi 25 gün görevde kaldığı için, daha oturduğu makam odasını bile dolaşamadan (Ulus’taki bakan odası tam bir kompartıman gibidir, özel kalem bürosundan girersiniz 5 oda geçtikten sonra sonuna ulaşırsınız) görevden ayrılmak zorunda kaldı.
Fikri Sağlar ikinci geldiğinde seçimler de çok yakındı. Kadroyla pek uğraşmadığı gibi, kültür ile de pek uğraşamadı. Süresi de yetmedi zaten. Seçim çalışmalarına ağırlık verdi, o da fayda etmedi.
Agah Oktay Güner MHP ve sağ görüşten geldiği için çabalarını kadro değişikliğine yöneltti. Kültür adına yapılacak çoğu şeyden kendini uzak tuttu. Danışmanları topladığı gibi bir odaya tıktı ve kendi istediği kadroyla çalışmaya başladı. Bakanlığı bir “makam” olarak gördü, kültürde duraklama devrini ilk o başlattı. Artık Emre Kongar da yoktu.
Sonra İsmail Kahraman geldi göreve ve “İslami sanatın” ilk işaretleri kendini göstermeye başladı. Destek verilen filmler, ısmarlanan kitaplar, desteklenen tiyatrolar cımbızla seçilmeye ve belli kriterlerde tutulmaya başlandı. Sinema salonlarındaki hızlı artış yerini kitap basımı, divan kültürü ve dinsel ögelere bırakmaya başladı. Bir kültür değişimi çabasındaydı İsmail Kahraman, ama onun zamanında da Kültür Bakanlığı üvey evlattı, bu yüzden “Halvet”, “Minyeli Abdullah” gibi filmlere destek vermesine rağmen, alt kadro onu bir şekilde “hizaya” getirmeye çalışıyordu. Bu kez tam anlamıyla gerileme dönemi başlamıştı. Kadrolarda yapılan muazzam değişiklik İsmail Kahraman’ın kültürden çok idareye önem verdiğini gösteriyordu.
TALAY’IN SIKINTILARI
İstemihan Talay tam gerileme döneminde bakan olup, gerilemeyi durdurdu. Son derece zarif ve mesafeli olan Talay’ın en büyük zaafı kadrosunu oluşturmadaki basiretsizlikti. Çok çabuk etki altında kalıyor, birinin ihbarı üzerine hemen en gözde saydığı bürokratını bile görevden alabiliyordu. Koruma kurulları onun zamanında iyice tavsadı, laçkalaştı. Kimi zaman öylesine etki altında kalıp öylesine yanlış kararlar veriyordu ki, kendisine bu söylendiğinde şaşırıyor, geri almaya çalışıyordu, ama iş işten geçmiş oluyordu. Bu kararsızlığına rağmen en uzun süre Kültür Bakanı olarak kalanlardan biri olarak kültürel açılım konusunda büyük başarılara imza atamadı. En büyük başarılarından biri, kültürel varlıklarımızla ilgili bazı hizmetlerde özel sektörden yararlanması oldu. Kadrosunu hiçbir zaman oluşturamadı. En yakınında çalışanlar en çok kazık atanlar olarak tarihe geçti. Yalnız kaldı, yürütmek istediği işleri özel kalemiyle yürütmeye çalıştı. Yurt dışı seyahatlerine gerekli olanı değil, güvendiklerini götürdü. Kültüre yakın bir insan olmasına rağmen onun döneminde bakanlık ileri gitmediyse de en azından geri düşmedi. Sinema ve tiyatro sektörüne destek dağılımında ciddi adaletsizlikler meydana geldi. Kazılarda ciddi artış olamadı. Sanatçıların kadro sorununa çözüm bulunamadı. Fikri Sağlar’dan öylesine uzak duruyordu ki, onun kadrosundan kimseyle çalışmadı, değerlendirmeye bile almadı. Sürekli yakın kadrosunu değiştirdi, kimiyle mahkemelik oldu. Daha büyük sıkıntılara düşmesini Müsteşar Yardımcısı Abdullah Dörtlemez önledi. Devlet Tiyatroları’nı destekleyeceğine, işlerine karışmaya çalıştı. Güzel Sanatlar genel müdürlüğünün yapısını değiştirmek istedi. Bürokrasiye takılıp kaldığı için de, örneğin Kapadokya’da yapılacak “mağara müzeyi” bile ihmal etti. Sık sık salonların koltuklarını değiştirdi (gerçi bunu gelen hemen her bakan yaptı veya yapmaya çalıştı), Resim Heykel Müzesi ve Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü’nün elindeki eserlerin envanterlerini çıkarmak için uğraştı vesaire…

ALIŞILMIŞIN DIŞINDA BAKAN: ÇAĞLAYAN
Suat Çağlayan her ne kadar tıp doktoruysa da aynı zamanda bir fotoğraf sanatçısıydı. Kişisel sergiler açmıştı ve çok okuyan bir bakandı. Hemen her konuda fikri olmasa da kısa sürede kavrayıp zekasını devreye sokmasını bilen bir insandı.
Ama tam bir kaos ortamında bakan olmuştu ve elini kolunu bağlayan bir “kararname” sorunu vardı. Bu yüzden kadro değişikliğini çok istemesine rağmen sınırlı olarak yapabildi. Çalışmak istemediği bürokratları görevden alamadığı için ya onların bir altındaki yetkiliyle çalıştı ya da doğrudan kendi karar vermek zorunda kaldı. Kaldığı kısa dönem içinde bakanlığı zekasıyla yönetmek zorunda kaldı. Kültür için ayıracak zamanı hiç olmadı. Bazı girişimlerde bulunduysa da sonucunu göremeden bakanlıktan ayrılmak zorunda kaldı. Suat Çağlayan döneminde bakanlık duraklama döneminden bir nebze olsun çıkmaya başlamıştı. Bu konuda Suat Çağlayan’a en çok desteği veren yine Abdullah Dörtlemez oldu. Bakanlıkta uzun süre müsteşar yardımcısı olarak çalıştığı için, doğru kararlar vermesinde etkindi. O sıralarda müsteşar olan Fikret Üçcan ise deyim yerindeyse oda hapsindeydi. Suat Çağlayan yine de kısa bakanlık döneminde çok büyük atılımlarda bulundu, bürokrasiyle fazla ilgilenmedi. Çalışmak istemediği adamı yerinden etmek yerine devre dışı bıraktı. Hemen hiç “geziye” çıkmadı. Elması elinde merdivenleri koşarak çıktı. Yeri geldi giriş kapısındaki nöbetçi memurla çay içti, yeri geldi müsteşarı ayakta bekletti, yeri geldi genel müdürleri odalarında ziyaret etti. Alışılmışın dışında bir bakandı ve yazık oldu. Tüm ısrarlara rağmen bakanlıktan yürüyerek ayrıldı. Ayrılırken yanında kişisel eşyasından başka hiçbir şey yoktu.
AKP DÖNEMİ
Hüseyin Çelik zaten Kültür Bakanlığı için hiç uygun bir kimlik değildi. Yerini de yadırgamıştı. Onun da ilk işi kadrosunu yenilemek oldu. Kendisine birimlerin verdiği brifinglerde tek düşüncesi kimin hangi tarafta olduğuydu. İhbarcılara ve ihbar mektuplarına çok önem verdi. Kültür anlamında bir şeyler yapacak kadar da oturmadı o koltukta.
Erkan Mumcu ise kafasını teknolojiye takmıştı. Oturduğu koltuğun kültür bakanlığı koltuğu olduğunu unutup, kültürden nasıl para kazanılır eğilimine girmişti. Bakanlığı süresince bağlı olduğu muhafazakar AKP elini kolunu bağlayıp da, Bakanlar Kurulu’nda onu “zurnanın son deliği” yapınca, kafasındaki parlak fikirleri de hayata geçiremedi.
GÜNAY HORLANDI
Ve Ertuğrul Günay…
Onunla hiç çalışmadım. O bakanlığa geldiğinde ben çoktan emekli olmuştum. Ama uzaktan izlediğim kadarıyla, ait olmadığı bir “düşünce”nin iktidarında yine de iyi bir performans gösterdi. En azından Anadolu’da 60 tane tiyatro salonu açtı. Sanatçıları hiç küçümsemedi, onların yaşamlarıyla veya oyunlarıyla ilgilenmedi, karışmadı. Genel müdürlükler üzerinde baskı oluşturmadı. İktidarın el verdiği ölçüde repertuvar hazırlamalarına itiraz etmedi. AKP zihniyetinde bir iktidarda olabilecek en makul bakanlığı yürüttü. Başbakan’ın “ucube” gibi fırçaları karşısında geri adım attıysa da, yine de kendini ezdirmedi. Gerektiğinde dik duruş gösterdi.
Şimdi Şinasi ve Akün sahneleri satılıyor ve bunun vebali Ertuğrul Günay’ın üzerinedir elbette. Ancak, bir bakanlar kurulu düşünün ki, sizinle ilgili bir konu ortaya geliyor, olumlu bir girişim ama sizden başka parmak kaldıran yok. Günay yalnızlaştırıldı, horlandı, itibarsızlaştırılmaya çalışıldı, ama yine de bugüne kadar, bu denli baskıya rağmen işini iyi götürdü. Buna kimileri koltuk sevdası diyebilir, kimileri de dürüstlük… Ben çalışmadığım için karar veremiyorum, ama her ikisinin de söylenmesine çanak tuttuğu aşikar.

Mümtaz İdil
Odatv.com

06.02.2013 01:27

24 Ocak 2013 Perşembe

Mümtaz İdil: Galatasaray Üniversitesi nasıl yandı

Aşağıda yazacağım hemen hiçbir şey bana ait değil.
Bir yangında duman yandığı binadan dışarı çıkar ve hava içeri girer. Bu basıncın eşitlenmesi demektir ve yangının oksijen almasıdır.
Bir yangın çatıdan başladığında çok daha yıkıcı olur. Ahşap bir ya da iki katlı binalarda hızlandırıcı (burada benzin olabilir) dökerseniz, bütün binayı yakabilirsiniz, ama beton binalarda temelden yukarı diye bir kundaklama olamaz. Kundaklama tepeden başlar, çünkü o çöküşü sağlar.
Ama bir kundaklama söz konusu değilse, üst katlarda çıkan bir yangının bütün binaya yayılması söz konusu bile olamaz.
Patricia Cornwell bir romanında yangınla cinayetleri işliyor ve yangın çıkışını uzmanlardan aldığı bilgilere göre şöyle anlatıyor: “Yüksek ısı yangını, evin bir köşesinden diğerine kadar sabit. Alevler o kadar yüksek ki, üstteki iki katı ve içindeki her şeyi yakmış. Burada bir elektrik lambasından, ya da prizde unutulan ütüden ya da aleve alan yağ tavasından söz etmiyoruz. Bunun ardında daha büyük ve zekice bir şey var.” (Altın Kitaplar Başlangıç Noktası, Çev.Zeliha İyidoğan Babayiğit, s.46)
KUNDAKÇILAR GALATASARAY’I KUNDAKLAYAMAZ
Bir kibritle yangın çıkarmak için kerosen, gaz, çakmak gazı, tiner, solvent, lamba yağı gibi hidrokarbon petrol türevlerinin olması gerek. Tüm bunlar, bir kibritle büyük yangın çıkarmak isteyen kundakçılar için uygun seçimlerdir.
Bu tür hızlandırıclar olay yerine döküldüğünde buharları yanarken bu sıvılar gölleşip akmaya devam eder, kumaş yada yatak ve halılar tarafından emilir. Çevredeki mobilya veya döşemelerin altına girer. Suda çözülmezler ve kolayca temizlemenin bir yolu da yoktur.
Yani, bir kibritle bir evi yakamazsınız, mutlaka hızlandırıcı kullanmak zorundasınız ve bu hızlandırıcılar tiner, solven veya yanıcı yağların dışında bir şey olmak zorundadır.
Basit anlamda kundakçılar, Galatasaray Üniversitesi gibi bir binayı kundaklayamaz. Bunun profesyonel bir hamle olması şarttır.
Diyelim ki, bir öğretim görevlisinin odasında unutulan bir su ısıtıcının yarattığı elektrik kontağından bir alev ortaya çıktı ve bu da perdeleri ve masayı tutuşturdu. Bu, bütün binayı yakacak derecede bir ısı asla yaratamaz. “Bir kilim veya battaniyenin tutuşması” böyle bir yangını yaratamaz.
Burada dört aşama vardır: İlki yangın ya da yangından yükselen sıcak gazlar, alevler ve duman sütunudur. Normalde gelişme böyledir. Ancak gazlar alevlerin üzerine yükseldikçe daha serin ve yoğun haline gelirler. Yanma ve yan ürünleriyle birleşerek sıcak gazlar aşağıya yönelirler. Eğer yeterince oksijen alabilirlerse ısı altı yüz derecenin üzerine çıkar ki, bu da yangının tüm binayı kaplamasına neden olur.
Kundakçılığı gösteren tek bir kanıt bile bulamazsınız. İkinci derecede kanıtlar bulursunuz, bu da soruşturma açmanızı engeller. Alevlerin altı yüz dereceye ulaştığını varsayın, havalandırma açıklığı, yüzey, yakıttan alacağı enerji ve yangının çıkış noktası… Yani öğretim üyesinin odasındaki halılar ve perdeler… Tüm bunlar böyle bir yangını çıkartabilecek güçte değildir. Ama yangın sonuçta tüm delilleri yok eder ve elinizde bir tek “elektrik kontağı” mazereti kalır.
Hareketsiz, yani bizim yetkililerin söylediği gibi “elektrik kontağından” çıkan alevin yüksekliği taş çatlasa 60 cm. olur, oysa Akif Beki’nin söylediği ve bizim gördüğümüz gibi alevler altı metrenin üzerindeydi (Beki on metre diyordu).
MADIMAK’TA OLDUĞU GİBİ
Biraz da sıcaklıktan söz edelim: Alevlerin en az iki buçuk metre, sıcaklığın ise bin sekiz yüz derece olması gerekiyor böyle bir yangın için. Basit kundakçılıkta yangınların yüzde sekseni yerden yukarı doğrudur, başka bir deyişle radyan ısı sürekliliği. Yani, elektromanyetik dalga biçiminde yayılan ısının hemen her yöne eşit derecede yayılması. Alev aynı zamanda sıcak gazlar şeklinde 360 derecelik eşit ısı yayar. Havadan hafif oldukları için de yukarı doğru tırmanır.
Kibrit ile yerdeki bir halıyı veya Madımak’da olduğu gibi perdeleri tutuştursanız da, ısının yükselebileceği yükseklik 60 derecedir.
Madımak’ta yalnızca tek perde tutuşturulmadı, orada bir toplu katliam söz konusuydu ve insanların dışarı çıkmaması için yobaz güruh kapıdaydı. İçerideki dostlarımın iki seçeneği vardı: Ya dumandan ölmek ya da linç edilmek.
Dumandan ölmeyi yeğledi çoğu.
Konumuza dönelim: Bir yangın çıkarmak ve koskoca bir Galatasaray Üniversitesi gibi 142 yıllık binayı yerle yeksan etmek için sıradan bir elektrik kontağı yetmez. Bütün aksamı ahşap olsa bile, yukarıdan başlayan bir yangının on metreye tırmanması için odunun sıcaklığı yetmez.
En başta söylediğim gibi, bu bilgiler ve anlattıklarım bana ait değil, verdiğim kaynağa ait.
Yine de İstanbul’un İtfaiye Müdürü’nü de dikkate almak lazım(!)

Mümtaz İdil
Odatv.com

24.01.2013 15:17

23 Ocak 2013 Çarşamba

Mümtaz İdil: Galatasaray yangınına bir de bu açıdan bakın

İstanbul tam  beş yüz yılı aşkın süreçte binlerce yangına sahne oldu. Bunlardan kimi ayaklanma sonucuydu, kimi işgal nedeniyleydi, kimi kaçarken yakmaktı, kimi basit kundaklamaydı (nitelikli kundaklama değil), kimi ise rant için kundaklamaydı (işte bu nitelikli kundaklamaya giriyor), kimi de belediyelerin ya da mevcut iktidarların kenti daha güzelleştirmek(!) adına yapmaya çalıştığı ama “yargının” itiraz engel olması karşılığında yapılan daha da nitelikli kundaklamalardı.
Şöyle bir bakalım şu İstanbul’un bitmez tükenmez çilesine.
Galatasaray Üniversitesi’nin, 140 yıllık binası cayır cayır yanarken insanın bir de geriye dönüp bakma ihtiyacının dayanılmaz merakıdır bu.
Haydarpaşa yangınında, Çiçek Pasajı yangınında, Sait Halim Paşa Yalısı, Şerifler Yalısı yangınlarında geriye bakma ihtiyacı duysak da, unuttuk.
Şimdi Hayatt otelleri zinciriyle yarışan Kempinski otellerinin çöreklendiği Çırağan Sarayı’nın yanışı 1910 yılındadır.
Bu masum bir yangındı diyelim (iktidarlar için masum yangın yoktur, ihmal edilen yangınlar vardır).
Yıl 1954, günlerden 17 Temmuz… Şimdi üzerine Recep Tayyip Erdoğan Camii’nin kondurulmak istendiği Emirgan korusundaki Sarı Köşk, kürdana benzer tek bir ahşap bulunamayacak derecede yandı.
Aynı yılın kasım ayında, İstanbul’un yüzakı, turistlerin ilk uğrak noktası olan Kapalıçarşı’da dört yüzden fazla dükkan kül oldu.
Sonra, kundaklamayla değil de kundaklatmayla ilgili 6-7 Eylül 1955 olayları sırasında Samatya’da, Yedikule’de, Samatya’da başka bir sokakta, Silivrikapı’da, Kumkapı’da, Aksaray’da, tekrar Kumkapı’da, Şişli’de, Taksim’de ve bir çok yerde kiliseler ateşe verildi.
Diğer tahrip edilen bina ve işyerlerini saymıyorum bile. Örneğin, 1965 yılında yanan levazım okulunda, İstinye Tersanesi’nde, 66’da Sariyer Adliye binasında, Metris Ulaştırma Tabur Kargahı’nda, 1969’da Küçük Opera-Tiyatro binasında, Sultanahmet’teki Tekel Yaprak Tütün ve Bakım işletmesi’nde, 1970’te Asmalı Mescit’te şehir tiyatrosunda, Taksim’de Kültür Sarayı ve 7 katlı opera binasında, Tepebaşı’ndaki şehir tiyatrosunda, Kandilli’deki tarihi köşk ile bir yalıda, 1993’te Topkapı Halk pazarında 35 dükkanda yangın çıktı.
1995 yılında Tansu Çiller’in başbakanlığı döneminde Yeniköy’deki Sait Halimpaşa Yalısı’nda hala nedeni bilinmeyen bir yangın çıktı ve yalı içindeki değerli eserlerlerle birlikte kül oldu. Daha sonradan içindeki tarihi eserlerin bir kısmının daha önceden yalıdan çıkarıldığı öne sürüldü (!). 2004 yılında da Göçtur Turizm A.Ş.’nin işletmesine devredildi. Devredilene kadar da 2 milyon TL harcanarak yeniden inşa edildi.
2010’da Haydarpaşa Garı’nda yangın çıktı. Adı sürekli otel veya işyeri olmak üzere özel şirkete devredileceği söylenen tarihi garın yanması kafalardaki kuşkuları artırdı. Şimdilerde ise bunun gerçekleşeceğine artık kesin gözüyle bakılıyor, zira artık trenler Haydarpaşa Garı’na kadar ulaşmıyor.
Sonuçta, İstanbul’un rant kavgası ve iştahı hiç bitmiyor. Boğaz üzerindeki yalılar, tarihi binalar, okullar ardı ardına kundaklanıyor, ihmal ediliyor veya bir şekilde devre dışı bırakılıyor.
Korkarım sıra Selimiye Kışlası ile Mimar Sinan Üniversitesi’nde değildir.
Belediyenin yangın söndürmeden sorumlu yetkilileri ise pişkin pişkin “bu tür binalarda yangınlar normaldir” türünden sözler söyleyebiliyorlar. Neymiş efendim, binada biriken tozlar barut etkisi yaparmış.
Roma’nın merkezindeki binalarda toz neden oluşmuyor peki? Oranın tozları barut etkisi yapmayan cinsten mi, yoksa İstanbul yangınlarının kökeninde “yabancı mihraklar” mı aramak gerekiyor?
Daha unuttuğum çok yangın vardır İstanbul’da, eminim, ama buraya yazsam ne, yazmasam ne. Nasılsa İstanbul yanmaya devam edecek. Mersin gibi, Alanya gibi, Antalya gibi boğaz kıyısına kocaman gökdelenler oturtacaklar ve arkadaki binaların boğazı görmeleri engellenecek, sonra arkadaki binalar kundaklanacak, öndeki binalardan daha yüksek binalar inşa edilecek vb…
Galatasaray Üniversitesi’nin binasının da hemen değil, ama unutulmaya yüz tutulduğu birkaç yıl sonra, Çırağan Oteli’nin yanında yeni bir otel olarak yükselmesi kaçınılmaz görünüyor. Şimdi yetkililer hep bir ağızdan,“eskisinden daha iyi bir hale getirilecektir,” diye tepinecekler. Galatasaray yönetim kurulu “kimselere vermeyiz, eskisinden iyi hale getireceğiz,” diye bağrışacaklar. Tarihi bir bina için “eskisinden daha iyi hale getirmek” artık ne demekse…
Bu bir öngörü filan değil, bir olgu. Göreceğiz… Önce misafirhane yapılır, ardından da beş yıldızlı mı olur, yedi yıldızlı mı olur bilemem, bir otel kondurulur.
Bunun sonu yok.
Biri çıksa da, hiç yakmadığı halde üzerine suç kalan Neron gibi, bir kibritle bütün İstanbul’u Roma gibi yaksa da, parça parça helak olmaktan kurtulsak.
Not: Bütün bunları yazarken, eşeğin büyüğünü ahırda unuttuğumu bana Ayşenur Arslan bu sabahki Medya Mahallesi programında anımsattı. Yanan Galatasaray Üniversitesi'nin hemen yakınında Fehime ve Hatice Sultan yalılarının da yandığını, birkaç sene otopark olarak kullanıldığını, ardından da THY'nin yüzde 50 ortak olduğu bir ihaleyle butik otel yapılmak üzere bir şirkete devredildiğini Akif Beki'ye anlatmaya çalıştı. Teşekkürler Ayşenur Arslan.

Mümtaz İdil
Odatv.com

23.01.2013 12:18